Een student kan gemotiveerd en getalenteerd zijn en toch vastlopen op een onstudeerbaar programma: drie toetsen in één week, opdrachten die zich opstapelen, of herkansingen die botsen met nieuwe deadlines. Het thema ‘Programmering’ gaat over de structuur eronder — studiebelasting, toetsplanning en rooster — en die structuur bepaalt of studenten hun werk goed kunnen voorbereiden of voortdurend achter de feiten aanlopen.
Studeerbaarheid is bovendien iets wat een team zélf in de hand heeft. Anders dan veel externe factoren is een rooster een ontwerpkeuze. Met afstemming en overzicht voorkom je veel onnodige stress.
Spreid de belasting bewust
Toetspieken ontstaan vaak doordat docenten onafhankelijk van elkaar plannen. Een gezamenlijke belastingskaart — een eenvoudige weekvisualisatie van alle opdrachten, toetsen en deadlines — legt pieken direct bloot. Stem als team af wie wanneer inplant, zodat opdrachten en toetsen evenwichtig over de perioden verdeeld zijn en studenten zich goed kunnen voorbereiden.
Plan herkansingen slim
Herkansingen horen voldoende tijd na de eerste kans te liggen — richtlijn: minimaal drie weken — en niet te botsen met andere grote deadlines. Een student moet de ruimte hebben om van fouten te leren, niet meteen door naar de volgende toets.
Benut de beschikbare weken
Maak aan het begin van het jaar een roosteroverzicht dat de beschikbare onderwijsweken bewust indeelt in onderwijs-, toets- en rustmomenten. Een helder en haalbaar toetsprogramma met balans tussen formatieve en summatieve momenten — zie ook activerende didactiek — geeft studenten houvast.
Signaleer struikelvakken
Analyseer welke vakken elk jaar opvallend veel herkansers trekken. Pas bij die vakken de timing, opzet of begeleiding aan in plaats van alleen individuele studenten bij te spijkeren. Zo los je een structureel probleem structureel op.
Betrek studenten bij de roostercheck
Laat een studiegroep het concept-rooster reviewen vóór publicatie. Studenten zien obstakels die een docent makkelijk over het hoofd ziet. Weeg ten slotte bewust online versus fysiek onderwijs af, gekoppeld aan de leerdoelen: kennisoverdracht kan vaak online, vaardigheidstraining en samenwerken vragen fysieke aanwezigheid.
Meet de studeerbaarheid: de Eerste 100 dagen-scan bevat tien stellingen over programmering, van toetsspreiding tot roostercheck.
Veelgestelde vragen
Wat betekent een studeerbaar programma?
Een studeerbaar programma heeft een evenwichtige studiebelasting, een helder en haalbaar toetsprogramma zonder toetspieken, en een rooster waarin studenten hun werk goed kunnen voorbereiden — per dag, week, periode en jaar.
Hoe voorkom je toetspieken?
Door als team af te stemmen wie wanneer toetsen en opdrachten inplant, ondersteund door een gezamenlijke belastingskaart die alle deadlines per week zichtbaar maakt. Zo spreid je de belasting bewust over de perioden.
Hoe plan je herkansingen het beste?
Plan herkansingen voldoende tijd na de eerste kans — als richtlijn minimaal drie weken — en zorg dat ze niet botsen met andere grote deadlines, zodat studenten echt van hun fouten kunnen leren.
Wat doe je met struikelvakken?
Analyseer welke vakken structureel veel herkansers trekken en pas daar de timing, opzet of begeleiding op aan. Een structureel probleem los je op bij het vak zelf, niet alleen bij individuele studenten.
Bronnen
- Leest, B., Van Langen, A. & Smeets, E. — De eerste honderd dagen in het hoger onderwijs (KBA Nijmegen, overzichtsstudie).
- Hanzehogeschool Groningen — Eerste 100 dagen-scan (2022).